اثرات لاکتوباسیلوس‌اسیدوفیلوس ، لاکتوباسیلوس‌کازئی، بیفیدو باکتریوم و استرپتوکوکوس‌فاسیوم بر عملکرد جوجه‌های گوشتی:

چکیده

به منظور مطالعه تأثیر سطوح مختلف پروبیوتیک بر روی پارامترهای رشد و افزایش وزن بدن جوجه‌های گوشتی، آزمایشی در قالب فاکتوریل ـ اسپلت پلات بر پایه طرح کاملاً تصادفی با 576 قطعه جوجه یک روزه از نژاد کاب، پایه‌ریزی و اجرا گردید.بدین‌منظور چهار جیره غذایی متفاوت با سطوح مختلف پروبیوتیک (شاهد، 6/0، 8/0 و 1 کیلوگرم پروبیوتیک در یک تن خوراک برای دوره آغازین و شاهد، 3/0، 4/0 و 5/0 کیلوگرم پروبیوتیک در یک تن خوراک برای دوره پایانی) در سه تکرار و با استفاده از (1994) NRC برای جوجه‌های گوشتی تنظیم و مورد استفاده قرار گرفت. تجزیه و تحلیل آماری در مورد میانگین مصرف خوراک، افزایش وزن و ضریب تبدیل غذایی به صورت هفتگی انجام گردید. تأثیر سطوح مختلف پروبیوتیک بر روی خوراک مصرفی در کل دوره (05/0P<) میانگین افزایش وزن در مرحله دوم پرورش (01/0P<) و در کل دوره (05/0P<) و نیز در مورد وزن نهایی (01/0P<) نسبت به گروه شاهد و در کل دوره (05/0P<) و نیز در مورد وزن نهایی (01/0P<) نسبت به گروه شاهد از اختلاف معنی‌داری برخوردار بود. جوجه‌های گوشتی نر در مقایسه با جوجه‌های گوشتی ماده راندمان بهتری را در صفات خوراک مصرفی در مرحله دوم پرورش   (05/0P<) و کل دوره  (05/0P<)، افزایش وزن در مرحله دوم(01/0P<)، کل دوره (05/0P<)، ضریب تبدیل غذایی در مرحله دوم پرورش (01/0P<)، کل دوره (05/0P<) و وزن نهایی (01/0P<) نشان دادند. تأثیر متقابل جنس با سطوح مختلف پروبیوتیک بر روی خوراک مصرفی و افزایش وزن و ضریب تبدیل غذایی در بین هفته‌های مختلف پرورشی و کل دوره و نیز وزن نهایی اختلاف معنی‌داری را از لحاظ آماری نشان ندادند.

کلمات کلیدی: پروبیوتیک ـ جوجه‌ گوشتی

مقدمه

جمعیت میکروبی دستگاه گوارش، اکوسیستمی است که با میزبان خود و روندهای متابولیسمی بدن او، تأثیرات متقابل پیچیده و نزدیک دارد. همچنین این جمعیت پیچیده میکروبی دستگاه گوارش، نقش مهمی را در فرآیند گوارش طبیعی که بهبود هضم و ضریب تبدیل غذا و افزایش شیر ایفا می‌کند (6). پروبیوتیکها میکروارگانیسم‌های زنده، به صورت مکملهای غذایی میکروبی با منشاء بیولوژیک می‌باشند؛ که از طریق بهبود تعادل میکروبی دستگاه گوارش و تسریع تکثیر میکروارگانیسم‌های مفید، تأثیرات سودمندی بر روی عملکرد میزبان دارند. اسیدهای آلی تولیدی توسط پروبیوتیکها، به صورت غیریونیزه از غشاء سایر باکتریها عبور کرده و در داخل سلول باکتریهای مذکور یونیزه شده و تولید یونهای هیدروژن و بی‌کربنات می‌نماید و با افزایش اسیدیته و کاهش pH، سلول باکتری را مجبور می‌کند تا برای توازن طبیعی اسیدیته خود، انرژی مصرف نماید و از طرف دیگر یون RCOO^- نیز موجب توقف یا کاهش سنتز DNA و پروتئین شده و در مجموع رشد باکتری را کاهش می‌دهد (2). همچنین پروبیوتیکها سبب افزایش سلولهای پیاله‌ای یا ساغری و گلیکوپروتئین ترشحی در روده می‌گردند (7).

مواد و روشها

در این آزمایش 576 قطعه جوجه یکروزه از نژاد کاب (288 قطعه نر و 288 قطعه ماده) مورد استفاده قرار گرفت. با توجه به بررسی دو عامل (سطوح مختلف پروبیوتیک و جنس) و نیز بررسی اثر زمان در تحقیق مذکور جهت تجزیه داده‌ها از یک آزمایش فاکتوریل ـ اسپلت‌پلات ترکیب (فاکتورهای  جنس و جیره به صورت فاکتوریل و فاکتور زمان به عنوان فاکتور فرعی) بر پایه طرح کاملاً تصادفی در 3 تکرار استفاده گردید. فاکتورها شامل 4 سطح پروبیوتیک (شاهد، 6/0،   8/0 و 1 کیلوگرم پروبیوتیک در یک تن خوراک) برای دوره آغازین و 4 سطح پروبیوتیک (شاهد، 3/0، 4/0 و 5/0 کیلوگرم پروبیوتیک در یک تن خوراک) برای دوره پایانی و نیز فاکتور جنس (نر و ماده) می‌باشند. برای این تحقیق 24 قفس و به ازای هر قفس 24 قطعه جوجه در نظر گرفته شد. شاخصهای مورد مطالعه از جمله میزان مصرف خوراک، میزان افزایش وزن و ضریب تبدیل غذایی در هفته‌های مختلف از سن 1 تا 42 روزگی و وزن نهایی در پایان دوره مورد ارزیابی قرار گرفتند. جیره‌ها از لحاظ انرژی و پروتئین با یکدیگر یکسان بودند و تنها اختلاف موجود در جیره در میزان پروبیوتیک افزوده شده بود. برای تجزیه داده‌ها از نرم‌افزار MSTAT-C استفاده گردید و بعد از تجزیه واریانس، میانگین‌ها بر اساس آزمون چند‌دامنه‌ای دانکن در سطح احتمال 5 درصد مقایسه گردیدند.

نتایج و بحث

نتایج حاصل از این تحقیق در جداول شماره 1، 2، 3 و 4 قید شده است. با بررسی جدول شماره 1، چنین نتیجه می‌شود که سطوح مختلف پروبیوتیک بر روی خوراک مصرفی در طی دوره آغازین و رشد تأثیر معنی‌داری نداشته است اما سطوح مختلف پروبیوتیک در کل دوره از لحاظ آماری دارای اختلاف معنی‌داری داشت (05/0P<). در مورد میزان مصرف خوراک در کل دوره سطح 8/0 و 1 کیلوگرم نسبت به سطح 6/0 از اختلاف معنی‌داری برخوردار بود (05/0P<). با توجه به اینکه پروبیوتیکها با ایجاد تأثیرات مثبت بر روی تحرکات روده و با افزایش ظرفیت تولید آنزیمهای هضمی و تعدیل روند متابولیسمی در دستگاه گوارش میزبان، موجب بهبود هضم و جذب و افزایش قابلیت دسترسی به مواد مغذی می‌گردند (1). سطوح مختلف پروبیوتیک تأثیر معنی‌داری را بر روی افزایش وزن در طی مرحله دوم پرورش و در کل دوره داشته است (به ترتیب 01/0P< و 05/0P<).  به گونه‌ای که در کل دوره تأثیر سطوح 8/0 و 1 کیلوگرم نسبت به سطوح 6/0کیلوگرم و شاهد از اختلاف معنی‌داری برخوردار بود (05/0P<). همچنین سطوح مختلف پروبیوتیک بر روی وزن نهایی تأثیر معنی‌داری داشته است (01/0P<). به طوری که وزن نهایی جوجه‌های تغذیه شده با 8/0 و 1 کیلوگرم نسبت به سطوح 6/0 کیلوگرم و شاهد بیشتر می‌باشد. از دلایل افزایش وزن جوجه‌های گوشتی در اثر استفاده از پروبیوتیکها غلبه جمعیت باکتریهای تجزیه‌کننده قندها (ساکارولیتیک‌ها) به باکتریهای تجزیه‌کننده پروتئین‌ها (پروتئولتیک‌ها) می‌باشد؛ به گونه‌ای که در این میان تجزیه پروتئین کاهش و هضم پروتئین و ابقا ازت افزایش یافته (5) و به طبع آن ذخیره نیتروژن در بدن و میزان افزایش وزن بیشتر می‌گردد و از طرفی دیگر پروبیوتیکها با انجام فعالیتهای متابولیکی (3) و تخمیر اجزاء خوراک (8) موجب تسهیل هضم و جذب مواد غذایی شده و نیز باعث افزایش کارآیی استفاده از جیره غذایی می‌گردند به طوری که نتایج حاصل از تحقیقات نشان داده است که پروبیوتیکها موجب بهبود استفاده از انرژی جیره می‌گردند (5). سطوح مختلف پروبیوتیک بر روی ضریب تبدیل غذایی در هیچ یک از مقاطع مورد بررسی تأثیر معنی‌داری نداشته است. این دستاوردها با نتایج حاصل از نتایج سایر محققان مطابقت می‌نماید (4). تأثیر متقابل جنس با سطوح مختلف پروبیوتیک بر روی خوراک مصرفی و افزایش وزن و ضریب تبدیل غذایی در بین هفته‌های مختلف پرورشی و کل دوره و نیز وزن نهایی اختلاف معنی‌داری را از لحاظ آماری نشان ندادند.در کل چنین استنباط می‌شود که با توجه به نتایج بدست آمده از این تحقیق و با در نظر داشتن به خاستگاه پروبیوتیکها به عنوان میکروارگانیسم‌های طبیعی و مفید دستگاه گوارش، افزودن پروبیوتیک مذکور در سطح 800 گرم به ازای یک تن خوراک مصرفی، امری مفید و مؤثر به نظر می‌رسد؛ زیرا سطوح 800 و 1000 گرم تفاوتی از نظر شاخص‌های عملکردی ندارند.

جدول 1) مقایسه میانگین سطوح مختلف پروبیوتیک از نظر صفات مورد مطالعه

حروف غیرمشترک در هر ردیف نشانگر اختلاف معنی‌دار در سطح احتمال 5 درصد می‌باشد.

جدول 2) مقایسه میانگین اثر فاکتور جنس

 حروف غیرمشترک در هر ردیف نشانگر اختلاف معنی‌دار در سطح احتمال 5 درصد می‌باشد.

جدول 3) مقایسه میانگین اثر زمان در طی دوره آغازین

 حروف غیرمشترک در هر ردیف نشانگر اختلاف معنی‌دار در سطح احتمال 5 درصد می‌باشد.

جدول 4) مقایسه میانگین اثر زمان در طی دوره پایانی

حروف غیرمشترک در هر ردیف نشانگر اختلاف معنی‌دار در سطح احتمال 5 درصد می‌باشد.

                                     برای مشاهده کامل متن به ادامه مطلب بروید 

Population Genetic Program 

نرم افزارهایی در رابطه با ژنتیک جمعیت :

Crossing-Over (a Simple program that Visualize two Point Crossing Over)

کراسینگ اور ساده (دانلود)

Linkage Disequilibrium Phase

عدم تعادل فاز گامتی (دانلود)

Chi-Square (This program generates  randomly Pops then test By ki-Square)

کی - دو برای حالت مونو و دی هیبریدی (دانلود)

Sex Linked Traits

صفات وابسته به جنس (دانلود)

Effect of Selection on Population's Mean and Variance (P & G) in Several Generations (the Stochastic Program)

اثر انتخاب بر واریانس و میانگین جمعیت (دانلود)

Coming soon...

بهبود باروری گاو با استفاده از اسیدهای چرب ضروری

در طول سالهای اخیر بحث و تحقیق در رابطه با افزودن اسیدهای چرب غیر اشباع به جیره گاوهای شیری به منظور افزایش باروری  وجود داشته است. با دقت نگاه کردن به اطلاعات جدید بر این موضوع ؛ مشخص میشود که هنوز بعضی از کارهای انجام شده قبلی که باعث کارایی تولید مثل میشوند مورد تائید میباشند. اما اطلاعات بیشتر نشان داده اند که افزودن اسیدهای چرب به جیره  رابطه ای مشخص با کارایی تولید مثل گاوها دارد.                       

اسیدهای چرب تاثیر شگفت انگیزی  بر روی بهبود عملکرد تولید مثلی  دارند و این تاثیرات بخصوص در اسیدهای چرب غیر اشباع نوع امگا-3 وامگا-6 ثابت شده است.این اسیدهای چرب توسط سلولهای بدنی  ساخته نمیشوند و حتما بایستی از طریق خوراک تامین گردند. مهمترین اسیدهای چرب امگا- 3 شامل: لینولئیک اسید ؛ ایکوسا پنتا نوئیک اسید  و دو کوکسا هگزانوئیک اسید  میباشند.

اسیدهای چرب امگا-6 شامل : لینولئیک اسید و آراشیدونیک اسید  هستند .                                                             

اسیدهای چرب غیر اشباع مهمترین چربی هایی هستند که باعث تامین انرژی ؛ اسیدهای چرب ؛ ویتامینهای محلول در چربی  برای حیوانات میگردند.         

راههایی که به واسطه آنها اسیدهای چرب باعث افزایش عملکرد سیستم تولید مثلی در گاوهای شیری می شوند

  عبارتند از:         

1- اسیدهای چرب باعث بهبود بالانس منفی انرژی میشوند که در نتیجه باعث افزایش فعالیت تخمدانها و در نتیجه بروز فحلی میشود.               

2- اسیدهای چرب باعث بهبود تولید هورمونهای استروئیدی در بدن میشوند ؛ خصوصا تولید پروژسترون که باعث ابقاء آبستنی و افزایش طول عمر جسم زرد  بر روی تخمدان می گردند.                                                        

3- اسیدهای چرب باعث تحریک فولیکول سازی چه از نظر تعداد و یا اندازه و یا افزایش رشد فولیکول  میشوند.                                           

4- تغییر دادن روند تولید و آزاد سازی هورمون پی جی اف 2 آلفا که مسبب تحلیل جسم زرد  میباشد و باعث شروع سیکل جدید فحلی می گردد.   

شما می توانید تاثیر شگرف افزودن اسیدهای چرب را بر روی تولید مثل ببینید. اسیدهای چرب در عمل تاثیر معنی داری بر روی کاهش جذب جنین دارند بطوریکه باعث کاهش ترشح پروستاگلاندین در طول حیاتی ترین دوره آبستنی گاو ماده خواهند شد.                                                      

متاسفانه بین 25 تا 55 درصد جنینهای پستانداران در همان دوران ابتدایی آبستنی از بین می روند. تخمین زده میشود که بیش از 40% جذبهای جنینی در حد فاصل بین روزهای 8 تا 17 آبستنی اتفاق می افتند.            

حیاتی ترین مسئله در میزان ماندگاری جنین ها در طول این دوره مهار کردن ترشح پروستاگلاندین میباشد و یا  افزایش ترشح پروژسترون و افزایش سطح پلاسمایی آن میباشد.                                                            

رابطه منفی بین  غلظت پی جی اف 2 آلفا و میزان پروژسترون وجود دارد. این بدین معنی است که هر یک واحد افزایش در غلظت پی جی اف 2 آلفا  برابر یک واحد کاهش در میزان پروژسترون میباشد. این کلیدی ترین  زمان است که ما می توانیم  اسیدهای چرب را به جیره گاوهای شیری اضافه نماییم که آنها بتوانند از یکطرف ممانعت از ترشح پی جی اف 2 آلفا نمایند و از طرف دیگر باعث افزایش پروژسترون و در نتیجه ابقاء جسم زرد روی تخمدان گردند.                                                                               

بهترین منابع تامین کننده اسیدهای چرب ضروری ؛ پودر ماهی، یا دانه بزرک میباشند. علوفه هایی که رنگ سبز تیره دارند و سیلوهای لگومینه نیز منابع عالی این اسیدهای چرب هستند.                                              

پودر ماهی یا دانه بزرک باید 3% ماده خشک جیره گاوهای شیری که در ابتدای دوره شیردهی میباشند را تشکیل دهند. تحقیقات اعلام می دارند که بایستی اسیدهای چرب از چهار هفته قبل از تلقیح در اختیار گاوهای شیری قرار گیرند. اگر دوره استراحت اختیاری گاوها 60 روز میباشد  بهتر است تغذیه اسیدهای چرب ضروری را در 30تا 35 روز پس از زایمان  شروع نمایید.                                                                                        

یک آبستنی می تواند مجددا تائید گردد  در صورتیکه در جیره غذایی گاو 1.5 تا 2 پوند  پودر ماهی یا دانه بزرک وجود داشته باشد. تحقیقات می گویند می توانید از دانه بزرک که قبلا شیار زده شده یا غلطک خورده ؛عصاره حاصل از استخراج آن که با استفاده از حلالهای آلی بدست  آمده است و یا دانه بزرک خامی که با فرمالدئید مخلوط شده است استفاده نمایید. دادن مقادیر بیش از حد توصیه شده سودمندی ندارد.                                                    

سه مرحله ای که اضافه کردن اسیدهای چرب ضروری به جیره باعث سودمندی در تولید مثل میشوند  عبارتند از:                                         

1- گاوهایی که تحت استرس گرمایی هستند.                                      

2- گاوهایی که محدودیت در استفاده از چراگاه دارند (زیرا علوفه های چراگاه  منابع خوب اسید لینو لئیک هستند).                                              

3- گاوهایی که مقادیر بالای کنسانتره ای که حاوی مقادیر کم اسیدهای چرب ضروری هستند را مصرف می نمایند.                                       

با توجه به گزارش سودمندی استفاده از اسیدهای چرب ضروری در جیره غذایی ؛ ولی آنها هیچگاه کاملا تضمین کننده باروری نیستند.                  

گزارشات آبستنی  نشان داده اند که افزودن یا کاستن اسیدهای چرب ضروری  در جیره می تواند 20% در میزان باروری  تاثیر داشته باشند.

تکمیل کردن جیره های غذایی با استفاده از اسیدهای چرب ضروری به منظور بهبود تولید مثل؛  قابل توصیه میباشد ؛ خصوصا اگر گله شما باروری کمتر از حد مورد انتظار  شما را دارد.                                                   

سودمندی های دیگر استفاده از اسیدهای چرب ضروری در جیره غذایی گاوها شامل بهبود گیرایی آبستنی در خلال ماههای گرم سال ؛ همچنین کمک به حفظ اسکور بدنی گاوهای ابتدای دوره شیردهی  میباشد. هدف ما برای شما داشتن گاوهای آبستن بیشتر و پر بودن جایگاههای انفرادی گوساله ها میباشد.

  روش های معمول واکسیناسیون:

  1– روش آشامیدنی( water Drinking)

2  -­روش قطره چشمی (drop Eye )

3 – روش اسپری یا روش آئروسل( Spray or aerosole)

4 – روش تزریق زیر جلد یا داخل عضلانی( Injection intra muscular subcutaneous)

5 – تلقیح در نسوج بال( web Wing )

روش آشامیدنی ( water Drinking):

روش فوق باید عینا بر طبق دستورالعمل مؤسسه سازنده واکسن صورت پذیرد با توجه به دستورالعمل ها و اعمال کلیه شرایطی که باید در این طریقه مایه کوبی در نظر گرفت می توان با استفاده از جدول شماره یک اقدام به رقیق کردن واکسن کرده از معایب این روش دریافت واکسن بطور غیر یکنواخت توسط طیور گله است ، به طوری که تعدادی از طیور ممکن است دز بیشتری و تعدادی دز کمتری را دریافت کنند در این صورت عیار آنتی بادی حاصله در این روش (آشامیدنی) در گله غیر یکنواخت و امکان آلوده شدن جوجه هایی که دارای عیار آنتی بادی پایین می باشند با ویروس بیماریزا وجود خواهد داشت .

واکسن های IBDV - NDV ILTV - IBV - AEV -  را می توان به روش فوق بکار برد .

2 – روش قطره چشمی Eye drop)) :

روش فوق عینا باید بر طبق دستورالعمل مؤسسه سازنده واکسن صورت پذیرد با توجه به دستورالعمل ها عموما مقدار 1000 دز واکسن را در 25 سانتی متر مکعب آب مقطر و یا سرم فیزیولوژی و یا آب جوشیده سرد شده حل کرده و برای 1000 قطعه (جوجه – نیمچه – پولت) بکار می برند . در این روش یک قطره از محلول محتوی واکسن توسط قطره چکان مخصوص در داخل چشم چکانده می شود .

واکسن های NDV ILTV - IBV - IBDV- را می توان به روش فوق بکار برد .

3 –  روش اسپری و یا روش آئروسل (Spray or Aerosole ):

با توجه به اهمیت و تفاوتهایی که دو روش اسپری و آئروسل با همدیگر دارند یک دستورالعمل کلی در زمینه نحوه کاربرد واکسن نیوکاسل با روش های اسپری و آئروسل ضمیمه به صورت ارائه می شود .

با روش فوق می توان واکسن های ILTV - IBDV - IBV - NDV را جهت پیشگیری از بیماریهای مربوطه بکار گرفت .

4 – روش تزریقی (Injection):

اصولا کلیه واکسن های کشته (Inactive) و تعداد محدودی از واکسن های زنده (Live)‌ را می توان با روش تزریقی مورد استفاده قرار داد . از مزایای این روش :

-        استفاده از حداکثر عیار ایمنی بدست آمده و دوام عیار حاصله به مدت طولانی

-        وارد کردن مقدار یک دز آنتی ژن مورد نظر به هر قطعه

-        یک دسته بودن عیار آنتی بادی حاصله در این روش

-        کاهش استرس ناشی از مصرف مداوم واکسنهای زنده را می توان ذکر کرد .

راه های تزریق :

معمولا عضله سینه طیور (Pectoral muscle) و زیر جلد ناحیه گردن under Subcutaneously‌

توصیه می شود .

اخیرا تزریق واکسن کشته در سطح بالایی ناحیه دم طیور surface of the tail Ventral‌ بکار گرفته شده و همچنین واکسن مارک (MD)‌ در 18 روزگی دوران جنینی (در زمان انتقال تخم مرغهایی نطفه دار از دستگاه ستر به هچر) مورد استفاده قرار گرفته و با موفقیت همراه بوده است .

جدول پیشنهادی میزان آب مورد نیازجهت رقیق کردن واکسن :

نوشته:
ترجمه با اضافات :
مهندس بابك احمدي - مهندس آرش جوانمرد

مقدمه:

از اصلي ترين عوامل موثر براي دستيابي به حداكثر توليد اقتصادي، مديريت پارامترهاي محيطي و بخصوص مديريت يستر در سالن پرورش مي باشد. چرا كه وجود بستر مناسب خود حكايت از مناسب بودن شرايط محيطي در سالن دارد. بطور كلي بستر به مخلوطي از فضولات دفعي طيور وكاه و كلش كه در در ابتداي دوره در سالن پرورش پخش شده، اطلاق مي شود. هر دو عامل تهويه و وضعيت حرارتي سالن، از جمله فاكتورهاي بحراني هستند كه دائما بايد توسط پرورش دهندگان كنترل شوند. به عنوان مثال اگر رطوبت سالن به دقت تحت نظارت قرار نگيرد، بستر موجود در سالن خيس شده و سطح لغرنده و چسبناكي را بوجود خواهد گرفت كه اصطلاحا Caked litterناميده مي شود. در چنين وضعيتي، بستر به سادگي از آب اشباع شده و به آب به حالت راكد در سالن مي ايستد. يكي چنين بستر مرطوبي عمدتا در سالنهايي كه از آبخوريهاي فنجاني و قطره اي استفاده مي كنند، دقيقا در نزديكي محل آبخوري به وفور مشاهده مي شود. لذا تعبيه شيارهاي خروج آب در چنين محلهايي از مسائل مهم مديريتي محسوب ميشود. بهر حال اگر رطوبت بستر ، بيش از حد مجاز باشد شيوع بيماريهاي باكتريايي و ايجاد يك محيط غير بهداشتي پيامدي اجتناب ناپذير خواهد بود و چه بسا كه بوي نامطبوع آمونياك در سالن منتشر شده و يا عواقبي مانند تجمع حشرات موذي و وارد شدن جراحتي در نواحي كف پاها و تاولهاي در سينه را به دنبال داشته باشد. نبايد فراموش كرد كه تحت چنين وضعيتي، لاشه حاصل از اين جوجه هايي، بازارپسندي و تقاضاي كمي دارد. يك توصيه كاربردي در اين زمينه اينست كه ميانگين رطوبت بستر، همواره بايد در دامنه 25 الي 35 درصد نگهداشته شود. بستر مناسب و عاري از بيماري را مي توان مجددا در دوره پرورش آتي نيز مورد استفاده قرارداد. بطور كلي فاكتورهاي متعددي در بوجود آوردن يك بستر خيس دخيل مي باشند و با رعايت بعضي اصول و توصيه هاي كاربردي مي توان راهكارهاي مديريتي مناسبي در بستر سالن، پياده كرد.

هدف اين مقاله بررسي جنبه هاي مختلف موجود در اين زمينه و ارائه راهكارهاي مناسب پيشگيري كننده از بروز آنها مي باشد.

مدفوع خيس:

اسهال از جمله مواردي است كه تحت تاثير عدم توازن موادمغذي جيره و يا ابتلا گله به عوامل عفوني ديده مي شود . به عنوان مثال افزايش بيش از حد مجاز مواد معدني مانند پتاسيم و سديم و منيزيم و سولفور يا كلرور همواره باعث افزايش ميزان مصرف آب در سالن و نتيجتاً باعث افزايش دفع فضولات به صورت آبكي مي گردد. بهر حال در صورتي كه پرورش دهنده با خيسي بستر مواجه شود، در اولين فرصت بايد محتواي سديم و پتاسيم(نمك) جيره را اندازه گيري نماييد. نبايد فراموش كرد كه ممكن است با وجود اينكه در بالانس جيره، درصد نمك در حد مجاز باشد، ولي مخلوط كردن جيره به درستي صورت نگيرد. مضاعفاُ اينكه آب مورد مصرف طيور نيز همواره از لحاظ غلظت يونها مهمي همانند ميزان سديم و منيزيم مورد آزمون قرار گيرد. جيره هاي غذائي كه حاوي چربي نامطلوب يا چربي فاسد باشد، هميشه منجر به دفع مدفوع به صورت آبكي مي شود. همچنين استفاده از تركيبات غذايي مانند گندم و جو و چاودار و كاساوا معمولا موارد مشابهي از خيسي بستر را متعاقب خواهد شد. بهر حال يكي از راهكارهاي موجود براي كنترل خيسي بستر، استفاده و افزودن آنزيمهاي تجاري در جيره هايي است كه برپايه گندم يا جو و چاودار فرموله مي شوند

مواد غذايي كپك زده:

در صورتي كه از اقلام غذايي كپك زده در تغذيه جوجه هاي گوشتي استفاده شود، حضور مايكوتوسينها در چنين جيره اي، مطمئناً منجر به خيسي بستر خواهد گرديد.
مايكو توكسينها از جمله عواملي هستند كه باعث اختلال در عمل سيستم گوارشي مي گردند و قادرند كه صدمات جبران ناپذيري را به سيستم كليوي جوجه هاي مبتلا وارد نمايند. مايكوتوكسينهاي ochratoxin,oosporin,citrinin ازمعروفترين مايكو توكسينهايي هستند كه در بروز عفونتهاي كليوي و اختلال در سيستم كليوي دخيل مي باشند. بروز چنين اختلالاتي باعث افزايش بيش از حد مصرف آب شده و نتيجتاً عواقب بعدي مانند خيسي بستر را به دنبال خواهد داشت.

لذا براي پيشگيري از بروز چنين مواردي، استفاده از اقلام خوراكي تازه در فرمولاسيون جيره هاي طيور و همچنين مديريت نگهداري آنها در سالن توصيه مي گردد. تجهيزات و لوازمي كه با نگهداري و توزين و آسياب مواد خوراكي در ارتباط هستند، بايد به طور مستمر مورد بازبيني و ضدعفوني قرار گيرد. مواد غذائي كپك زده كه گاها در تجهيزات اينچنيني مدتها باقي مي ماند به آساني قادر به آلوده كردن مواد غذايي است كه در تماس با اين تجهيزات هستند بنابراين هر نوع ماده خوراكي كپك زده بايد از تماس با چنين لوازم و تجهيزاتي خارج گردد.

بيماريها:

شيوع بعضي از بيماريها، حاوي علائمي همانند خيسي بستر و مدفوع آبكي مي گردد.
بطور كلي پاتوژنهاي ايجاد كننده چنين بيماريهايي با دو مكانيسم فعاليت مي كنند:
1- اين پاتوژنها ممكن است به طور مستقيم باعث اختلال در عملكرد سيستم گوارشي شوند كه اين حالت علائمي همانند بروز اسهال در گله را به همراه خواهد داشت.
2- دسته ديگري از پاتوژنها به طور غير مستقيم باعث كاهش مصرف خوراك و افزايش مصرف آب شوند و نتيجتاً مدفوع آبكي مي شود.پاتوژنهائي مانند كوكسيدي ها از طريق مكانيسم اول مستقيما باعث آسيب سيستم گوارشي مي گردند .براي كنترل بيماري كوكسيديوز معمولا از راهكار افزودن تركيبات ضد كوكسيديوز در جيره استفاده مي شونند.

در صورت عدم موفقيت كنترل آلودگيهاي ناشي از كوكسيديوز در كالبد شكافي آثاري همچون نكروز روده ها ديده مي شود و در سالن نيز خيسي بستر غير قابل اجتناب مي باشد از جمله عوامل عفوني باكتريايي ديگر اشريشياكلي spirochaeter وcamphulobacter jejuni هستند كه از عوامل ايجاد كننده مدفوع آبكي هستند. بعلاوه چندين رده از ويروسها مانند رتروويروسها و آدنوويروسها با مكانيزمهاي پيچيدهاي باعث ايجاد اسهال مي شوند. ويروسها عمدتاً مرتبط با عدم جذب مواد مغذي دارند.

كنترل شرايط مديريتي و كاركرد تجهيزات سالن:

خيسي بستر تا حدودي با وضعيت محيطي سالن پرورش (دما و رطوبت) در ارتباط مي باشد و اين دو فاكتور نقش عمده اي در مصرف آب و كيفيت بستر سالن دارد به عنوان مثال اگر دماي سالن در حد بالائي باشد بي ترديد باعث افزايش مصرف آب و نتيجتاًُ خيسي بستر مي گردد. نبود يك سيستم مناسب آبخوري كه آب مناسبي را براي جوجه ها فراهم آورد همواره در ايجاد اين معضل دخالت دارد.
فشار داخل لوله هاي آبخوري بايد توسط صفحات نمايشگر به طور مرتب كنترل شود. سقفهاي سالن پرورش بايد عايقبندي شوند و سيستم تهويه بايد قادر باشد تا مقدار كافي از هوا در داخل سالن جريان يابد.

جنس مواد تشكيل دهنده بستر:

چندين نكته فابل توجه در رابطه با جنس مواد متشكله بستر طيور وجود دارد كه از لحاظ مديريتي نبايد فراموش شود

از جمله اينكه همه مواد متشكله بستر كه در تماس مستقيم با جوجه ها در سالن مي باشد بايد غير سمي و ترجيجاً جاذب رطوبت باشد و باعث آزاد شدن رطوبت از بستر به اتمسفر گردد. چنين موادي بايد به سهولت قابل تهيه و خريداري شوند و قيمت آنها نيز نبايد بيش از حد گران باشند.

خاك اره درجه يك از جمله موادي است كه در بسترهاي سالنهاي پرورش به وفور مشاهده مي شود. بايد دقت كرد كه از ساير مواد همچون پوسته برنج و از ضايعات شهرداري مانند تكه پارچه و تكه هاي مقوا نمي توان به عنوان مواد مناسب براي بستر اوليه استفاده كرد.

بهر حال جنس ماده مورد استفاده در بستر اوليه سالن مي تواند يكي از جنبه هاي مديريتي در جهت پيشگيري خيسي آتي بستر باسد

نتيجه گيري:

نگهداري دما و رطوبت سالن پرورش در سطوح ثابت توصيه شده در هر روز هز اهميت خاصي در سالن پرورش برخوردار است. از جنبه هاي مديريتي موجود در رابطه از پيشگيري خيسي بستر مي تواند به مديريت فرمولاسيون جيره غذايي، كنترل وضعيت بهداشتي گله و اعمال تهويه مناسب در سالن و نهايتا كاربرد تركيبات مناسب در ايجاد بستر اوليه اشاره نمود